Meike de Boer

Taalkunde redt levens: Bij de dokter

“Als u uw rok omhoog doet en op uw buik gaat liggen dan neem ik even een kijkje.” Toen mijn oma’s buurvrouw dit hoorde was ze erg verbaasd. Ze stond zelfs zo perplex dat ze niet tegen de dokter in durfde te gaan. Toen ze even later haar rok gladstreek en met rode konen naar buiten liep, zei ze tegen mijn oma: “Ik snap nog steeds niet waarom de dokter mijn achterwerk wilde bekijken. Ik heb pijn aan mijn been!” De oorzaak van het misverstand? Ze sprak dialect: ‘bil’ betekende voor haar ‘bovenbeen’.

Dit is slechts een klein voorbeeld van de vele misverstanden die in de spreekkamer kunnen ontstaan. De autoriteit van een arts maakt dat zij een machtspositie heeft. Dat is merkbaar in het gesprek: de patiënt zal minder geneigd zijn tegen haar in te gaan, haar tegen te spreken en door te vragen. Hoewel dat inmiddels een stuk minder zal zijn dan in de jaren zestig, blijven gesprekken tussen artsen en patiënt een heikel punt.

Communicatiestijlen

Het vroegtijdig signaleren van sommige ziektes kan essentieel zijn voor een effectieve behandeling. Een soepele communicatie tussen een arts en een patiënt is dan van levensbelang. Uit onderzoek weten we dat mannen hun klachten concreter en zakelijker beschrijven en dat zij sneller serieus worden genomen. Zij worden hierdoor sneller onderzocht door de dokter, krijgen een recept of worden doorverwezen naar een specialist. Vrouwen, daarentegen, bespreken hun klachten zo bescheiden mogelijk, in algemenere termen en op een manier die voor een (mannelijke) arts aarzelend en minder urgent over kan komen. Vrouwelijke pijn wordt minder serieus genomen: ze worden vaak weggestuurd met de mededeling dat het vanzelf wel over zal gaan.

Mede om deze redenen zijn sommige aandoeningen dodelijker voor vrouwen dan voor mannen. Zo worden hartaandoeningen niet goed herkend bij vrouwen en daardoor vaak te laat behandeld. Hetzelfde geldt overigens voor mensen van kleur: borstkanker en prostaatkanker worden bij hen bijvoorbeeld later gediagnostiseerd dan bij witte mensen. Hoewel dit verschillende oorzaken heeft, zoals het gebrek aan wetenschappelijk onderzoek naar medische aandoeningen bij vrouwen en mensen van kleur, draagt miscommunicatie in de spreekkamer in elk geval niet bij aan een snellere diagnose. Communicatiestijlen door mannen, vrouwen en mensen van andere culturen zouden dus onderdeel moeten zijn van de opleiding.

Gespreksanalyse

Misverstanden treden sneller op als er een machtsverhouding bestaat tussen de gesprekspartners. De persoon die lager in de verhouding staat trekt namelijk minder snel aan de bel als de andere persoon hen niet lijkt te begrijpen. En uit beleefdheid geven ze de andere persoon eerder gelijk. Dat geldt ook voor mensen die met elkaar samenwerken, zoals chirurgen: coassistenten of beginnende artsen zullen niet zo makkelijk ingrijpen als de operatie mis lijkt te gaan. Hierdoor zullen sneller complicaties optreden.

Kennis over wat machtsverhoudingen doen met gesprekken komt onder andere uit de taalkunde. Door gesprekken te analyseren ontdekken taalkundigen patronen, zoals het feit dat mensen langer wachten met antwoorden als ze een verzoek van hun gesprekspartner afwijzen dan wanneer ze “ja” zeggen. Dit soort patronen laten zien hoe mensen op elkaar reageren en wat het effect is van een bepaalde uiting.

Door gespreksanalyse toe te passen op gesprekken tussen artsen en patiënten, of tussen samenwerkende artsen, kunnen artsen meer inzicht krijgen in hun communicatie. Zo kunnen misverstanden voorkomen worden. Op deze manier kan taalkunde een even levensreddende handeling zijn als een hechting.

TIP! Wieke Stommel, Tom Koole, Tessa van Charldorp, Guusje Jol, Marije van Braak, Mario Veen, Joyce Lamerichs, Mike Huiskes, Iris van der Scheer, Lotte van Burgsteden, Mieke Breukelman, Myrte Gosen, & Roel van Veen (2023). Hoe werkt dagelijkse communicatie? Gesprekken onder de microscoop. Sterck & De Vreese.

Verder lezen

Plaats een reactie