Een van de minder voor de hand liggende werkvelden van taalkundigen is de wereld van televisie en films. Soms moet er voor een verhaal een nieuwe taal worden bedacht, zoals het Klingon voor Star Trek, het Dothraki voor Game of Thrones, of het Na’vi voor Avatar. Taalkundige Francis Nolan, een van de grootste namen in het vakgebied forensisch spraakonderzoek, kreeg een wel heel opmerkelijk telefoontje: hij werd gevraagd om voor de Harry Potterfilms de slangentaal Sisselspraak (Parseltongue) te ontwikkelen.
Om een kunstmatig ontwikkelde taal zo echt mogelijk te laten klinken, moet je weten hoe woorden en zinnen worden opgebouwd. Daarnaast is kennis van spraak en klanken nodig. Als een taal moet kunnen worden gesproken via een ander lichaam dan dat van de mens, zoals een slang, moet rekening worden gehouden met de anatomie en spraaksystemen van dat lichaam. Nu hebben slangen geen stembanden en kunnen ze in het echt op wat gesis na geen klanken produceren. Toch is het voor de geloofwaardigheid van een film noodzakelijk dat een taal zo realistisch mogelijk klinkt.
Sissen
Professor Nolan hield daarom rekening met een aantal aspecten. Ten eerste staan in Sisselspraak zogeheten stemloze fricatieven centraal: wrijfklanken. Wrijfklanken zijn medeklinkers waarbij de lucht via de mond naar buiten wordt geperst. Kenmerkend hierbij is een obstructie ergens onderweg naar buiten, waardoor hoorbare wrijving (frictie) ontstaat. De meest voor de hand liggende stemloze fricatief is de sisklank s; een zeer belangrijke klank in Sisselspraak. Daarnaast zijn bekende wrijfklanken f, sj, g en h, en het Engelse th (als in thanks). Tegenover deze stemloze fricatieven staan de stemhebbende wrijfklanken, vergelijk maar eens de s en de z. Als je je hand op je hals legt, voel je je stembanden trillen op de z maar niet op de s. Op de z kun je zingen, bij de s hoor je alleen gesis. Dat laatste past het best bij een slangentaal. Sisselspraak heeft daarom geen andere medeklinkers dan stemloze fricatieven.
Een tweede belangrijk kenmerk van Sisselspraak is dat de medeklinkers ‘verdubbeld’ of verlengd worden. Dit heet met een moeilijk woord ‘geminatie’, wat betekent dat een medeklinker langer wordt uitgesproken dan gebruikelijk. Je kunt je voorstellen dat dit bij wrijfklanken een extra slangachtig effect heeft: in plaats van ‘sis’ hoor je ‘ssssssisssss’.
Klinkerssss
Dit begint al behoorlijk te klinken als een taal die door een slang wordt gesproken. Het enige wat we nog nodig hebben zijn klinkers. In tegenstelling tot bij fricatieven kan bij een klinker de lucht (en dus de klank) nagenoeg ongehinderd de mond verlaten. Talen verschillen onderling sterk in het aantal klinkers. Het Nederlands kent er bijvoorbeeld behoorlijk wat. Vergelijk maar eens de klanken in onderstaande tabel: ze zijn allemaal anders!
| Korte klinkers | Lange klinkers | Tweeklanken |
| rum | geur | geit |
| buut | buur | guit |
| ziek | bier | goud |
| hik | meer | |
| bed | blèr | |
| kan | naar | |
| rok | voor | |
| zoek | boer |
Zoveel verschillende klinkers waren voor Sisselspraak niet nodig. Een slang associëren we met iets langs en duns. Ronde klinkers zoals oe, uu, oo, en o passen hier niet bij. Daarbij heeft Sisselspraak zoals hierboven uitgelegd maar een beperkt aantal medeklinkers Daarom kent Sisselspraak ook maar drie klinkers: a (sas), e (ses), en i (sis).
Hoe klinkt dit dan uiteindelijk in een woord? Als Harry Potter de Geheime Kamer opent, zegt hij in Sisselspraak: hhesjchasssa! Luister het hieronder. Klinkt goed, hè?
Vanaf 1 minuut en 55 seconden opent Harry Potter de Geheime Kamer met behulp van Sisselspraak
Meer weten?
https://harrypotter.fandom.com/wiki/Francis_Nolan
https://harrypotter.fandom.com/nl/wiki/Sisselspraak
Let op!
Op het internet zwerven zeer uitgebreide beschrijvingen van Sisselspraak rond met een uitgebreid klankensysteem en grammaticale regels. Volgens Nolan hebben deze beschrijvingen niets te maken met de Sisselspraak zoals hij die bedacht heeft en zijn ze volledig verzonnen. Hij wil jullie dan ook waarschuwen om geen gesprek te beginnen met een slang op basis van onderstaande websites!
https://sites.google.com/site/parseltongue101/lesson1
http://www.frathwiki.com/Parseltongue-inspired
Hoofdfoto: WikiImages via Pixabay
Lingua Forensica 